دانشگاه علوم پزشکی و یک تغییر محسوس/ نقد شنیده میشود، اما آیا اصلاح میشود؟
به گزارش خبرنگار تابناک در کهگیلویه و بویراحمد، تغییر محسوس در شیوه تعامل دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با رسانهها، یکی از مهمترین نکات نشست اخیر هیئترئیسه این دانشگاه با اصحاب رسانه بود؛ تغییری که فارغ از قضاوت درباره عملکرد این مجموعه و مراکز وابسته به آن، نشان میدهد ادبیات ارتباطی میان دانشگاه و رسانه در یک سال اخیر از «پاسخگویی پس از مطالبه» به سمت «گفتوگو، پذیرش نقد و استفاده از رسانه بهعنوان ابزار اصلاح» حرکت کرده است؛ رویکردی که اگر استمرار داشته باشد، میتواند بخشی از فاصله ایجادشده میان افکار عمومی و نظام سلامت استان را کاهش دهد.
«رقیه پناهی»، رئیس دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، در آخرین نشست با خبرنگاران که شب گذشته برگزار شد، ضمن قدردانی از رسانهها، انتقاد و هشدارهای خبرنگاران را «چراغ راه» مدیریت دانشگاه دانست و تأکید کرد که رسانهها رابط عمیق دانشگاه و مردم هستند. تأکید صریح وی بر اینکه خبر و انتقاد، تهدید نیست و میتواند فرصتی برای اصلاح عملکرد باشد، در شرایطی اهمیت دارد که دانشگاه علوم پزشکی با وجود برخی دستاوردهای عمرانی و مدیریتی، همچنان با چالشهایی مانند کمبود یا توزیع نامتوازن نیروی انسانی، فرسودگی بخشی از ناوگان اورژانس، ماندگاری پزشکان متخصص، تأخیر در پرداخت مطالبات، شلوغی برخی مراکز درمانی و انتقادهای اجتماعی از کیفیت خدمات مواجه است.
از نشست خبری تا «مفاهمه»؛ تغییر یک رویکرد ارتباطی
این نشست، را نمیتوان صرفاً یک برنامه مناسبتی برای گرامیداشت روز خبرنگار تلقی کرد. برگزاری نشستهای متعدد رسانهای در ماههای اخیر و شکلگیری نشستهای موسوم به «مفاهمه» با حضور نخبگان و فعالان حوزههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و رسانهای، نشان میدهد دانشگاه علوم پزشکی تلاش کرده است ارتباط خود با جامعه را از قالب اطلاعرسانی یکطرفه خارج کند و به سمت گفتوگویی مستمر حرکت دهد.
حضور فعال اصحاب رسانه در این نشستها نیز این امکان را ایجاد کرده که موضوعات حوزه سلامت پیش از آنکه به بحران اجتماعی تبدیل شوند، در فضایی کارشناسی مطرح شوند. با این حال، آزمون اصلی این رویکرد نه در تعداد نشستها، بلکه در میزان تبدیل پرسشها و نقدهای مطرحشده به تصمیم، اصلاح فرآیند و پاسخ قابل سنجش برای مردم خواهد بود.
پزشک خانواده؛ طرحی که بیش از اعتبار به اعتماد نیاز دارد
یکی از مهمترین محورهای نشست، تشریح اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در شهرستان بویراحمد بود. مسلم شریفی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی، با اشاره به سابقه بیش از دو دهه این طرح در کشور، گفت بویراحمد یکی از ۶۴ پایلوت اجرای برنامه جدید است و حدود ۱۶۰ هزار نفر از جمعیت شهری را بهطور مستقیم پوشش میدهد.
بر اساس توضیحات وی، در مدل جدید، پزشک خانواده تنها مسئول درمان نیست و تیم سلامت شامل پزشک، ماما و مراقب سلامت، پرونده الکترونیک خانوار را در اختیار خواهد داشت و وظایفی مانند شناسایی بیماری، پیشگیری، آموزش و ارتقای سواد سلامت را دنبال میکند. چهار ویزیت نخست رایگان است و در صورت ارجاع صحیح به سطوح تخصصی، بخشی از هزینهها کاهش مییابد. شریفی تأکید کرد موفقیت این طرح بیش از آنکه صرفاً به اعتبار و تجهیزات وابسته باشد، به اعتماد و همراهی مردم نیاز دارد؛ موضوعی که رسانهها نیز در فرهنگسازی و توضیح تفاوت «نیاز» و «تقاضای درمانی» نقش مهمی دارند.
نگرانی خبرنگاران از فاصله میان مدیران و مردم
در بخش پرسشهای رسانهای، یکی از مطالبات مهم، ضرورت حضور مستقیم مدیران دانشگاه در میان کارکنان، بیمارستانها و مراکز درمانی بود. یکی از خبرنگاران با اشاره به خطر گرفتار شدن مدیران در «حباب مشاوران»، خواستار حضور بدون تشریفات مدیران در محیط واقعی ارائه خدمات شد تا مسائل از نزدیک دیده و شنیده شوند.
همزمان، موضوع تغییر نگاه جامعه به کادر درمان نیز مطرح شد. این مطالبه از این منظر اهمیت دارد که بخشی از نارضایتیهای حوزه سلامت الزاماً ناشی از ضعف فنی خدمات نیست، بلکه به نحوه مواجهه بیمار، همراه بیمار و کارکنان با یکدیگر بازمیگردد؛ بنابراین بازسازی اعتماد عمومی نیازمند اقداماتی ملموس در کنار اطلاعرسانی رسانهای است.
سیاستزدایی از سلامت؛ مطالبهای جدی از دانشگاه
در ادامه نشست، موضوع سیاسی نشدن حوزه سلامت و ضرورت قرار گرفتن جان و سلامت مردم در اولویت مطرح شد. خبرنگاران درباره میزان اثرگذاری مسائل سیاسی بر تصمیمات دانشگاه، پروژههای درمانی و توزیع امکانات پرسش کردند و خواستار شفافیت بیشتر در این زمینه شدند.
پناهی در پاسخ تأکید کرد که دانشگاه در دوره مدیریت فعلی از «سیاستزدگی» فاصله گرفته و اگر رسانهها دادهای درباره وجود ردپای مسائل سیاسی در تصمیمات ارائه کنند، دانشگاه آن را بررسی خواهد کرد. این موضع در صورت همراه شدن با شفافیت در فرآیندهای انتصابی، مناقصات، توزیع منابع و اجرای پروژهها میتواند به یکی از شاخصهای قابل ارزیابی عملکرد مدیریت دانشگاه تبدیل شود.
نیروی انسانی؛ کمبود نیرو یا توزیع نامتوازن؟
کمبود نیروی انسانی در بخشهای درمانی، بهکارگیری نیروهای طرحی و وضعیت استخدام فارغالتحصیلان از دیگر محورهای پرتکرار پرسشهای خبرنگاران بود. رئیس دانشگاه گفت بر اساس بررسیهای انجامشده، دانشگاه از نظر تعداد کلی نیروی انسانی با کمبود مواجه نیست، بلکه مشکل اصلی، توزیع نامتوازن نیروهاست.
معاون توسعه نیز توضیح داد که دانشگاه حدود ۹ هزار نیروی انسانی دارد و در بررسیهای انجامشده، از نظر شاخص کلی نیروی انسانی در وضعیت مطلوبی قرار گرفته است. وی درباره نیروهای طرحی نیز گفت نیاز واحدهای عملیاتی بهصورت فصلی احصا و از مسیر سامانه مربوطه اعلام میشود. همچنین از برگزاری آزمون استخدامی و صدور احکام حدود ۳۰۰ نفر خبر داد و گفت برای جذب نیروی جدید در بیمارستانهای توسعهیافته نیز پیگیریهایی در سطح ملی انجام شده است.
کارانههای معوق؛ یکی از گرههای ماندگاری متخصصان
یکی از مهمترین مسائل مطرحشده، تأخیر در پرداخت کارانه پزشکان و کارکنان بود؛ موضوعی که مستقیماً با انگیزه نیروی انسانی و ماندگاری متخصصان ارتباط دارد. مسئولان دانشگاه اعلام کردند میزان معوقات کارانه پزشکان از حدود ۲۳ ماه به هشت ماه و معوقات کارکنان از حدود ۱۸ ماه به شش ماه کاهش یافته است.
پناهی نیز از مطالبات حدود ۱.۵ همتی دانشگاه از بیمه سلامت و تأمین اجتماعی سخن گفت و تأکید کرد پرداخت این مطالبات میتواند وضعیت نقدینگی دانشگاه و پرداخت کارانهها را بهبود دهد. در واقع، بخشی از مشکل ماندگاری متخصصان در استان صرفاً به نبود پزشک محدود نمیشود و به مجموعهای از عوامل اقتصادی، پرداخت بهموقع مطالبات، تعداد بیمار و جذابیت شغلی بازمیگردد.
بیمارستانهای ۳۲ تختخوابی؛ ساخت ساختمان بدون نیروی متخصص چه فایدهای دارد؟
یکی از صریحترین مواضع رئیس دانشگاه به پروژه بیمارستانهای ۳۲ تختخوابی اختصاص داشت. پناهی با وجود اعلام اینکه سه پروژه وارد فرآیند اجرایی شدهاند، تأکید کرد از نگاه کارشناسی، صرف ساخت ساختمان بدون تأمین تجهیزات، نیروی متخصص و منابع پایدار، الزاماً به معنای ایجاد یک مرکز درمانی کارآمد نیست.
این موضع در واقع یک هشدار درباره هزینههای پس از افتتاح پروژههاست؛ زیرا بیمارستانی که ساختمان دارد، اما نیروی تخصصی، تجهیزات و منابع مالی پایدار ندارد، میتواند به جای حل مشکل درمان، به یک مرکز پرهزینه و زیانده تبدیل شود. با این حال، مدیریت دانشگاه اعلام کرد تلاش میکند پروژههای آغازشده را به سرانجام برساند.
اورژانس و آمبولانسهای فرسوده؛ مسئلهای که هنوز باقی است
فرسودگی ناوگان اورژانس و وضعیت برخی پایگاهها نیز از موضوعات جدی مطرحشده از سوی خبرنگاران بود. مسئولان دانشگاه تأیید کردند بخشی از آمبولانسها بیش از ۱۵ سال عمر کردهاند و تعمیر و نگهداری آنها به یکی از چالشهای روزمره تبدیل شده است.
پناهی از ورود ۱۱ دستگاه آمبولانس طی یک سال گذشته خبر داد و گفت دانشگاه برای نوسازی بیشتر ناوگان، هم از ظرفیت ملی و هم از ظرفیت خیرین استفاده کرده است. همچنین اعلام شد بخشی از خودروهای فرسوده بازسازی و تعدادی نیز در فرآیند اسقاط قرار گرفتهاند. با توجه به کوهستانی بودن استان و پراکندگی جمعیت، کیفیت و سرعت ناوگان اورژانس موضوعی است که مستقیماً با زمان طلایی نجات جان بیماران ارتباط دارد و نیازمند پیگیری مستمر است.
MRI؛ اختلاف میان «سرانه» و «دسترسی»
موضوع کمبود MRI یکی از چالشبرانگیزترین پرسشهای خبرنگاران بود. برخی خبرنگاران از محدودیت دسترسی بیماران به MRI و حتی پیامدهای سفر بیماران برای دریافت خدمات تصویربرداری انتقاد کردند.
پناهی در پاسخ اعلام کرد استان از نظر سرانه MRI در وضعیت نزدیک به شاخص کشوری قرار دارد و سه دستگاه دولتی در استان فعال است و مراکز خصوصی دیگری نیز در حال اضافه شدن هستند. با این حال، وی پذیرفت که خرابی دستگاهها، افزایش تقاضا و استفاده غیرضروری از خدمات تصویربرداری میتواند چرخه خدمت را مختل کند. از این منظر، مسئله فقط «تعداد دستگاه» نیست، بلکه مدیریت تقاضا، توزیع جغرافیایی، دسترسی و جلوگیری از ارجاعهای غیرضروری نیز اهمیت دارد.
زیرمیزی؛ از هشدار رسانهای تا پروندههای نظارتی
پدیده زیرمیزی پزشکان نیز از سوی خبرنگاران مورد پرسش قرار گرفت. مسئولان معاونت درمان تأکید کردند دریافت وجه خارج از تعرفه مورد تأیید دانشگاه نیست و تعدادی از پروندهها از مسیر کمیسیون ماده ۱۱ و مراجع قضایی و تعزیراتی پیگیری شده است.
در کنار برخورد نظارتی، دانشگاه از طراحی بستههای تشویقی برای پزشکانی خبر داد که تخلف مالی ندارند. با این حال، موضوع زیرمیزی از آن دست مسائلی است که اعتماد عمومی را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد و بنابراین اطلاعرسانی درباره تعداد پروندههای تشکیلشده، نوع برخورد و نتیجه نهایی آنها میتواند یکی از مصادیق مهم شفافیت عملکرد دانشگاه باشد.
رادیوتراپی؛ پروژهای با وعدهای که هنوز تاریخ قطعی ندارد
آخرین وضعیت بخش رادیوتراپی و بیمارستان سرطان یاسوج از دیگر مطالبات جدی خبرنگاران بود. رئیس دانشگاه با اشاره به اینکه دستگاه شتابدهنده رادیوتراپی حدود سه سال در انبار دانشگاه باقی مانده بود، گفت اخذ مجوز ماده ۲۳ و آغاز فرآیند اجرایی پروژه از اقدامات مهم مدیریت فعلی بوده است.
پناهی ضمن تأکید بر اهمیت این پروژه برای بیماران سرطانی، از اعلام تاریخ قطعی افتتاح خودداری کرد و گفت ساخت بخش رادیوتراپی به دلیل الزامات فنی، حفاظت در برابر اشعه و مجوزهای مربوطه با پروژههای معمولی تفاوت دارد. در عین حال تأکید کرد تمام تلاش دانشگاه این است که پروژه در کوتاهترین زمان ممکن به مردم تحویل شود؛ بنابراین وعده اصلی فعلاً «تلاش برای تسریع» است، نه یک زمان قطعی برای بهرهبرداری.
جراحی قلب؛ مشکل فقط تخت و ساختمان نیست
راهاندازی و تداوم فعالیت جراحی قلب در بیمارستان امام سجاد یاسوج نیز مطرح شد. رئیس دانشگاه توضیح داد که ماندگاری متخصصان قلب و جراحی قلب با مسائل مالی، تعداد بیماران و پرداخت بهموقع مطالبات ارتباط مستقیم دارد و دانشگاه برای جذب متخصص مورد نیاز در حال مذاکره است.
وی همچنین از پیگیری برای تأمین مابهالتفاوت تعرفه پزشکان و ایجاد مشوقهای لازم برای ماندگاری متخصصان خبر داد. این موضوع نشان میدهد چالش توسعه خدمات تخصصی در استان تنها به ساخت بخش و تأمین تجهیزات محدود نیست و بدون مدل اقتصادی پایدار برای نگهداشت پزشکان، استمرار خدمات تخصصی دشوار خواهد بود.
دارو و تجهیزات؛ گرهای که به مطالبات بیمهها وصل است
کمبود دارو، تجهیزات مصرفی و داروهای خاص نیز از دیگر موضوعات مطرحشده بود. مسئولان دانشگاه، بخشی از فشار موجود را ناشی از شرایط اقتصادی کشور و مطالبات پرداختنشده از بیمهها دانستند و اعلام کردند دانشگاه حدود ۱.۵ همت از بیمههای سلامت و تأمین اجتماعی مطالبه دارد.
تأمین دارو و تجهیزات بیمارستانی در چنین شرایطی به مدیریت نقدینگی وابسته است. دانشگاه اعلام کرد تلاش میکند بخشی از منابع وصولشده را برای پرداخت مطالبات کارکنان و بخش دیگری را برای تأمین دارو، تجهیزات و اقلام مصرفی اختصاص دهد.
پسماند، آب و فاضلاب؛ سلامت فقط داخل بیمارستان نیست
خبرنگاران در کنار مسائل درمانی، موضوعاتی مانند کیفیت آب شرب، دفع پسماندهای عفونی بیمارستانها و مطبهای خصوصی و ورود فاضلاب برخی مناطق به منابع آبی را نیز مطرح کردند. این پرسشها نشان میدهد افکار عمومی، حوزه سلامت را دیگر صرفاً در بیمارستان و مطب خلاصه نمیکند و انتظار دارد دانشگاه در حوزه پیشگیری و عوامل محیطی مؤثر بر سلامت نیز نقش فعالتری ایفا کند.
در همین چارچوب، ضرورت نظارت جدیتر بر مطبهای خصوصی و رعایت ضوابط بهداشتی نیز مطرح شد. استمرار بازرسیها و اعلام نتایج آنها میتواند در کنار برخورد با تخلفات، نقش مهمی در پیشگیری از شکلگیری نگاه منفی نسبت به مراکز درمانی داشته باشد.
پروژهها و دستاوردها؛ دانشگاه چه میگوید؟
مدیریت دانشگاه در بخش دیگری از نشست، گزارشی از عملکرد عمرانی ارائه کرد و گفت از حدود ۳۰ پروژه عمرانی در دست اجرا، نزدیک به ۲۰ پروژه به سرانجام رسیده است. بهرهبرداری از دانشگاه علوم پزشکی دهدشت، ساختمان فوریتهای پزشکی یاسوج، پیشرفت دانشکده دندانپزشکی، توسعه پروژههای خیرساز، تکمیل برخی مراکز اورژانس و خانههای بهداشت از جمله موارد مطرحشده بود.
پناهی همچنین از افزایش محسوس سرانه فضای آموزشی دانشگاه خبر داد و گفت با بهرهبرداری از پروژه دانشکده پرستاری و بهداشت، این سرانه تقریباً دو برابر خواهد شد. در عین حال، خود مدیریت دانشگاه نیز پذیرفت که بخشی از پروژهها همچنان با محدودیت منابع، تجهیزات و مسائل اجرایی مواجهاند و ارزیابی واقعی این دستاوردها زمانی ممکن است که پروژهها وارد چرخه خدمت پایدار شوند.
مفاهمه اگر به اصلاح منجر شود، از نشست خبری مهمتر است
آنچه در این نشست بیش از آمار و ارقام جلب توجه کرد، تغییر ادبیات میان دانشگاه و رسانه بود؛ از تأکید رئیس دانشگاه بر اینکه «خبر زدن تهدید نیست» تا درخواست وی از خبرنگاران برای هشدار دادن درباره نقاط پنهان عملکرد دانشگاه. چنین ادبیاتی میتواند زمینهای برای عبور از رابطه سنتی «روابط عمومی ـ خبرنگار» و رسیدن به رابطه «نهاد سلامت ـ جامعه» باشد.
اما استمرار این مسیر یک شرط اساسی دارد؛ اینکه نشستهای خبری و «مفاهمه» صرفاً به محل بیان وعدهها، ارائه گزارش عملکرد یا تکرار مطالبات تبدیل نشوند. رسانه زمانی میتواند شریک نظام سلامت باشد که نقد کند، دانشگاه پاسخ دهد و در نهایت مردم نتیجه ملموس این گفتوگو را در کیفیت خدمات، کاهش سرگردانی بیماران، دسترسی عادلانهتر، رفتار مناسبتر مراکز درمانی و شفافیت بیشتر مشاهده کنند.
نقطه آغاز یک آزمون دشوار
دانشگاه علوم پزشکی یاسوج از یک سو مجموعهای بزرگ با هزاران نیروی انسانی و دهها مرکز درمانی، بهداشتی و اورژانسی است و از سوی دیگر مستقیماً با حساسترین مطالبه مردم یعنی سلامت و جان آنها سروکار دارد. به همین دلیل، هرگونه تغییر در رویکرد مدیریتی و ارتباطی آن، آثار اجتماعی گستردهای خواهد داشت.
در پایان، اگر تغییر محسوس تعامل دانشگاه علوم پزشکی با رسانهها را یک اتفاق مثبت بدانیم، مرحله دشوارتر از اینجا آغاز میشود؛ تبدیل این تعامل به اصلاح مستمر عملکرد. رسانهها نشان دادهاند که آمادگی طرح پرسشهای سخت را دارند و مدیریت دانشگاه نیز اعلام کرده که این پرسشها را «چراغ راه» میداند. اکنون انتظار افکار عمومی این است که این چراغ، مسیر تصمیمهای واقعی را روشن کند و نتیجه آن نه فقط در سالن نشستها، بلکه در بیمارستانها، درمانگاهها، پایگاههای اورژانس و تجربه روزمره بیماران دیده شود.
انتهای پیام/