زنگ خطر برای قطب علمی مرکز ایران/ سقوط معنادار رتبه‌های تک‌رقمی اصفهان در آزمون سراسری ۱۴۰۵
به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، در شرایطی که استان اصفهان همواره به عنوان یکی از قطب‌های سنتی و قدرتمند آموزش کشور در گروه‌های اصلی شناخته می‌شد، کارنامه امسال نشان می‌دهد تنها سهم این استان پهناور از میان رتبه‌های تک‌رقمی، یک رتبه چهارم در گروه زبان‌های خارجی توسط دانش‌آموزی از شهرستان لنجان بوده است؛ افتی چشمگیر که بررسی ریشه‌ها و عوامل محیطی، روانی و زیرساختی آن را ضروری می‌سازد.
سقوط معنادار اصفهان در آزمون سراسری ۱۴۰۵
اعلام نتایج نفرات برتر کنکور ۱۴۰۵ نشان داد که «محمدرسول زمانی‌فر» از شهرستان لنجان با کسب رتبه چهارم کشوری در گروه آزمایشی زبان‌های خارجی، تنها نماینده استان اصفهان در جمع رتبه‌های تک‌رقمی کشور بوده است.
موفقیت این داوطلب که بدون تکیه بر آموزشگاه‌های کنکوری مرسوم و عمدتاً بر پایه خودخوانی و پشتکار فردی به‌دست آمد، اگرچه افتخاری برای لنجان و استان محسوب می‌شود، اما هم‌زمان واقعیتی نگران‌کننده را پیش چشم برنامه‌ریزان آموزشی قرار داد: غیبت مطلق داوطلبان اصفهانی در جمع ۱۰ نفر برتر گروه‌های پرمتقاضی علوم تجربی، علوم ریاضی و فنی و علوم انسانی.
مقایسه آماری؛ زنگ خطر برای قطب علمی مرکز ایران
نگاهی به عملکرد استان در سال‌های قبل، ابعاد این افت را روشن‌تر می‌کند. در کنکور سراسری ۱۴٠۴ رتبه هفتم علوم انسانی و سوم هنر از استان اصفهان بودند و در کنکور ۱۴۰۳، استان اصفهان با کسب ۴ رتبه تک‌رقمی کشوری (رتبه‌های ۳ و ۴ زبان، رتبه ۳ هنر و رتبه ۱۰ علوم انسانی) در جایگاه سوم کشور پس از استان‌های تهران و خراسان رضوی قرار داشت.
هرچند در سال‌های اخیر نیز زنگ خطر کاهش رتبه‌های تک‌رقمی در گروه‌های تجربی و ریاضی به صدا درآمده بود، اما حضور نمایندگان استان در جمع ۱۰ نفر برتر چند رشته و رتبه‌های دورقمی متعدد، تا حدی توازن را حفظ می‌کرد. در کنکور امسال، تقلیل این سهم به تنها یک رتبه و آن هم در گروه زبان‌های خارجی، نشان‌دهنده تعمیق یک چالش ساختاری در موازنه علمی استان است.
سایه جنگ و تنش‌های ژئوپلیتیک؛ شکاف تمرکز میان مرکز و پیرامون
یکی از متغیرهای کلیدی و غیرقابل چشم‌پوشی در تحلیل نتایج امسال، شرایط خاص امنیتی، روانی و فضای ملتهب ناشی از درگیری‌های نظامی و تنش‌های جنگی در ماه‌های منتهی به آزمون بود. شهرهای بزرگ فلات مرکزی از جمله اصفهان به واسطه استقرار تأسیسات حساس، پایگاه‌های راهبردی و صنایع مادر در کانون حملات دشمن آمریکایی صهیونی قرار داشت.
پژوهش‌های آموزشی اثبات کرده‌اند که آمادگی برای رقابت در سطوح بالای کنکور مستلزم ماه‌ها ثبات روانی، آرامش ذهنی و تمرکز بی‌وقفه در دوره جمع‌بندی است. در ماه‌های حساسی که اضطراب عمومی، شایعات و التهابات ناشی از تنش‌های نظامی جامعه را فراگرفته بود، تمرکز ذهنی دانش‌آموزان در مناطق در معرض بحران دستخوش تلاطم شد.
حتی زمانی‌فر نیز در روایت‌های رسانه‌ای خود اشاره کرده بود که در آن برهه، ساعت مطالعه داوطلبان دچار افت شده بود. در نقطه مقابل، استان‌های شمالی کشور و مناطقی که از کانون تهدیدات مستقیم و التهابات امنیتی فاصله بیشتری داشتند، از بستری آرام‌تر برای مطالعه و جمع‌بندی بهره بردند؛ عاملی که در درخشش داوطلبان این مناطق در رشته‌هایی چون علوم ریاضی بی‌تأثیر نبود.
ابهام در تأثیر سوابق تحصیلی و متغیرهای فرسایش بومی
علاوه بر فشارهای محیطی مقطعی، عوامل ریشه‌ای‌تری نیز در تضعیف جایگاه داوطلبان اصفهان دخیل هستند. افزایش سهم قطعی نمرات نهایی (سوابق تحصیلی) در نتایج، اگرچه فرصتی برای عدالت آموزشی در مناطق کم‌برخوردارتر ایجاد کرد، اما در شهرهای بزرگ با سخت‌گیری سنتی در تصحیح اوراق و تنوع بالای مدارس خاص، چالش‌برانگیز شد.
از سوی دیگر، زیست‌بوم شهری اصفهان سال‌هاست که با بحران‌های مزمن محیط‌زیستی از جمله آلودگی مداوم هوا، تعطیلی‌های پیاپی مدارس و دغدغه‌های معیشتی و اجتماعی ناشی از خشکی زاینده‌رود و فرونشست دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ عواملی فرسایشی که در کنار کمبود زیرساخت‌های آموزشی کیفی در مدارس عادی، رمق فضای آموزشی را در درازمدت تحلیل می‌برد.
هشداری جدی برای مدیریت آموزشی استان
تک‌رتبه‌ای شدن اصفهان در میان نخبگان کنکور امسال صرفاً یک نوسان آماری زودگذر نیست، بلکه تابلویی شفاف از تأثیر هم‌زمان شوک‌های روانی ناشی از ناامنی‌های منطقه‌ای و چالش‌های مزمن آموزش و پرورش است.
بازسازی انگیزه، طراحی سازوکارهای پشتیبانی روانی از دانش‌آموزان در شرایط بحرانی و آسیب‌شناسی دقیق افت کیفی آموزش در مدارس دولتی و خاص، فوری‌ترین اقداماتی است که متولیان آموزش و پرورش استان اصفهان باید برای جبران این عقب‌ماندگی در دستور کار قرار دهند.